Aristolochia (soorten) - Kokornak (gatunki)

                                            Rodzaj kokornak, stanowi jedno z interesujących ogniw ewolucyjnych w świecie roślin, skupiając współcześnie około 540 do nawet 600 odrębnych gatunków. Głównym centrum zróżnicowania genetycznego tego taksonu są regiony tropikalne i subtropikalne obu Ameryk, Afryki oraz Azji, choć jego reprezentanci naturalnie zasiedlają również cieplejsze strefy klimatu umiarkowanego na obu półkulach. W Europie status rodzimy posiada zaledwie kilkanaście gatunków. Tak szerokie rozprzestrzenienie geograficzne sprawiło, że poszczególne linie ewolucyjne rodzaju wykształciły odmienne strategie przetrwania, determinujące ich anatomię oraz tolerancję na uwarunkowania siedliskowe.

 

                                                                                 Birthwort.eng

Aristolochia (soorten) - Kokornak (gatunki) - Aristolochia.nl

                                                   Pod względem form i możliwości wzrostu rodzaj Aristolochia wykazuje zdumiewającą plastyczność, przybierając formy bylin, krzewów, a najczęściej potężnych, zdrewniałych pnączy. Klasyczne formy zielne reprezentują gatunki strefy umiarkowanej, które każdej jesieni całkowicie zamierają, by wiosną regenerować się z podziemnych kłączy. Z kolei w wilgotnych lasach równikowych kokornaki dominują jako gigantyczne liany, zdolne do wspinania się na wysokość kilkunastu metrów po pniach drzew za pomocą specyficznie owijających się pędów lub ogonków liściowych. Bez względu na pokrój, wspólnym mianownikiem większości przedstawicieli pozostaje charakterystyczne, skrętoległe ułożenie liści, które zazwyczaj przyjmują nerkowate, w kształcie 'serca', bądź tarczowate kształty, tworząc gęste, architektoniczne układy.

                                                   Najbardziej charakterystyczną cechą rodzaju są wysoce wyspecjalizowane, zygomorficzne kwiaty o unikalnej, rurkowatej budowie, przypominającej kształtem starodawną fajkę lub rozszerzony dzban. Pozbawione klasycznej korony kwiatowej, wykształciły barwny, zrośnięty z trzech działek kielich, który dzieli się na kulistą łagiewkę u podstawy, wygiętą tubę oraz szerokie, często spektakularnie ubarwione i upstrzone rozszerzenie. Struktury te działają jak wyrafinowane pułapki czasowe na owady, głównie małe muchówki, zwabiane specyficznym, często nieprzyjemnym zapachem imitującym rozkładającą się materię organiczną. Wnętrze tuby pokryte jest skierowanymi do dołu włoskami, które więżą zapylacza tak długo, aż dokona on transferu pyłku, po czym włoski wiotczeją, uwalniając owada oblepionego nowymi ziarnami pyłku.     

 

Aristolochia cauliflora - Kokornak (gatunek) ( foto )

                                                       W realiach naszej strefy klimatycznej kluczowym czynnikiem decydującym o sposobie prowadzenia kokornaków jest ich pochodzenie geograficzne, dzielące rodzaj na rośliny stricte gruntowe (ogrodowe) oraz egzemplarze uprawiane pod dachem (zimą pomieszczenie doświetlone, gdzie temperatura pomiędzy 8, a 16°C i regularne niezbyt obfite dostawy wody). Z wielkim powodzeniem w polskich ogrodach uprawiany jest kokornak wielkolistny - pochodzące z Ameryki Północnej, całkowicie mrozoodporne pnącze, które doskonale znosi zanieczyszczenia miejskie i tworzy gęste, dachówkowate ściany zieleni w miejscach, gdzie  nie ma wystawy na intensywne kąpiele słoneczne. Zgoła odmiennego traktowania wymagają spektakularni reprezentanci neotropików, tacy jak Aristolochia cauliflora o unikalnej kauliflorii czy wielkokwiatowa Aristolochia grandiflora. Te ciepłolubne taksony, z uwagi na całkowity brak tolerancji na spadki temperatur, w okresie trudnych zimowych uwarunkowań muszą przebywać wyłącznie pod dachem - gdzie, poza już wspomnianymi uwarunkowaniami - kluczem do sukcesu staje się utrzymanie wysokiej wilgotności powietrza.

                                                         Sekretem rodzaju Aristolochia jest fakt, że te rośliny potrafią imitować zapach i mikrostrukturę grzybów, aby oszukiwać owady, a ich ewolucyjna historia jest ściśle powiązana z medycyną starożytną, (dziś nauka informuje, że posiadają działanie silnie toksyczne). Nazwa rodzaju pochodzi od greckich słów aristos (najlepszy) oraz lochia (poród), z powodu unikalnego wygięcia pąków i kwiatów, które przypominają kształtem ludzki płód w łonie matki.

 

Aristolochia grandiflora - Kokornak wielkokwiatowy - Reuzenpijpbloem ( foto )

 

 

 

 

 

Aristolochia macrophylla - Kokornak wielkolistny - Duitse pijp (foto)

 

 

 

 

 

 

Przypisy:

Licencja: [CC-BY-SA 3.0 Deed]

https://pl.wikipedia.org/wiki/Kokornak 

https://nl.wikipedia.org/wiki/Aristolochia

https://en.wikipedia.org/wiki/Aristolochia