Vademecum Interesting Plants: Macleaya cordata - Makleja sercowata, (bokonia sercowata)

Makleja sercowata, znana również pod wdzięczną nazwą (bokonii sercowatej), to monumentalna roślina wieloletnia, która wnosi do ogrodu powiew egzotyki prosto z Dalekiego Wschodu. Jej naturalną ojczyzną są umiarkowane strefy klimatyczne Chin, Japonii oraz Tajwanu, gdzie porasta wilgotne obrzeża lasów, zarośla oraz nadrzeczne doliny. Bylina z rodziny makowatych słynie z szybkiego tempa wzrostu i z okazałych 'gabarytów'. Gdy wszystkie pędy przycięte nisko w przedwiośniu, zaledwie kilka tygodni od rozpoczęcia wegetacji potrafi wyrosnąć

The five-seeded plume-poppy.eng

Macleaya cordata - Makleja sercowata, (bokonia sercowata) - Pluimpapaver

(VIII)

na potężną, architektoniczną strukturę, stając się jednym z najwyższych i najbardziej spektakularnych punktów w zielonej przestrzeni.

Pokrój tego gatunku jest wyniosły, majestatyczny i rzeźbiarski, dzięki czemu roślina ta całkowicie dominuje otoczenie. W sprzyjających warunkach ta potężna bylina osiąga imponującą wysokość od dwóch do nawet dwóch i pół metra, rozrastając się na szerokość około jednego metra. Pnie się w górę za pomocą sztywnych, grubych, sinozielonych pędów, które wypełnione są charakterystycznym, pomarańczowym sokiem mlecznym. Główną ozdobą jej sylwetki są ogromne, głęboko klapowane, sercowate u nasady liście o unikalnej kolorystyce - z wierzchu oliwkowozielone, od spodu zaskakują kontrastującym, niemal białym, filcowatym kutnerem. Okres kwitnienia

tej azjatyckiej piękności przypada na pełnię lata, rozciągając się od lipca do sierpnia. Na szczytach wysokich łodyg pojawiają się wtedy gigantyczne, ażurowe wiechy, złożone z tysięcy drobnych, kremowobiałych kwiatów, które wyglądem przypominają puszyste, zwiewne pióropusze. Po zakończeniu tego spektaklu, w miejscu kwiatów zawiązują się również dekoracyjne lekko owalne torebki nasienne. Jesienią liście maklei żółkną i opadają, a wspaniałą praktyką ogrodniczą jest ich wygrabienie i pozostawienie nienaruszonych, suchych pędów wraz z owocostanami na całą zimę. Stanowią one naturalną ozdobę strukturalną architektonicznego ogrodu,

Macleaya cordata - Makleja sercowata, (bokonia sercowata) - Pluimpapaver

oraz Hydrangea macrophylla - Hortensja ogrodowa - Hortensia ( foto )

(VIII)

która pod wpływem każdego silniejszego podmuchu wiatru porusza się na tle zimowego krajobrazu.

W aranżacji przestrzeni makleja sercowata wykazuje tak silną indywidualność, że najlepiej sprawdza się sadzona jako soliter w wyeksponowanym miejscu na trawniku lub na tle jednolitych ścian i ogrodzeń. Perfekcyjnie wpisuje się w nowoczesne ogrody minimalistyczne, wielkopowierzchniowe założenia naturalistyczne, ogrody preriowe oraz kompozycje o charakterze tropikalnym. Kompozycyjnie ta monumentalna bylina najładniej współgra z roślinami o skrajnie odmiennej strukturze. Tworzy interesujące duety z wysokimi trawami ozdobnymi, takimi jak miskanty chińskie czy sadźce purpurowe, a także stanowi doskonałe, jasne tło dla ciemnozielonych krzewów iglastych (cisów, jałowców) oraz wielkolistnych bylin, na przykład funkii (host) czy rodgersji, z którymi buduje dynamiczne, pełne głębi kontrasty.

Optymalne warunki siedliskowe dla maklei sercowatej opierają się na zapewnieniu jej przestrzeni, która pozwoli na bezszkodowy i zdrowy rozwój jej potężnej biomasy. Pod kątem wymagań świetlnych roślina ta zdecydowanie najlepiej czuje się na stanowiskach w pełni słonecznych do lekkiego półcienia. W miejscach dobrze nasłonecznionych jej sinozielone pędy zyskują maksymalną sztywność i stabilność, co chroni je przed wyłamywaniem podczas letnich burz,

Macleaya cordata - Makleja sercowata, (bokonia sercowata) - Pluimpapaver

(VIII)

a same liście wybarwiają się w najbardziej wyrazisty sposób. Wymagania glebowe i stopień wilgotności podłoża to kluczowe czynniki warunkujące 'ekspresowe' tempo wzrostu tej dalekowschodniej byliny. (Bokonia sercowata) preferuje gleby głębokie, żyzne, próchniczne i dobrze przepuszczalne, o odczynie obojętnym lub lekko kwaśnym. Podłoże musi charakteryzować się stałą, umiarkowaną wilgotnością, ponieważ roślina ta z racji gigantycznej powierzchni liści transpiruje ogromne ilości wody i bardzo źle reaguje na długotrwałą suszę, która powoduje natychmiastowe więdnięcie i zasychanie dolnych partii kępy. Jednocześnie ziemia nie może być ciężka, gliniasta i permanentnie zalewana - stagnująca woda, zwłaszcza w okresie zimowej odwilży, jest dla grubej karpy korzeniowej maklei 'wyrokiem' i prowadzi do jej szybkiego gnicia.

Zabiegi pielęgnacyjne wokół maklei sercowatej wymagają systematyczności, a ze względu na specyfikę botaniczną rośliny muszą być przeprowadzane z zachowaniem szczególnych środków ostrożności. Wszystkie prace ogrodowe przy tej bylinie należy bezwzględnie wykonywać w rękawiczkach ochronnych. Jej tkanki są pełne gęstego, pomarańczowego soku mlecznego, który wykazuje silne działanie drażniące i może powodować bolesne odczyny alergiczne przy bezpośrednim kontakcie ze skórą. Kluczowym zabiegiem sezonowym jest wczesnowiosenne uporządkowanie kępy w marcu. Ścina się wtedy wszystkie ubiegłoroczne, suche pędy bardzo nisko przy ziemi,

Macleaya cordata - Makleja sercowata, (bokonia sercowata) - Pluimpapaver

(VIII)

robiąc przestrzeń dla nowych, dynamicznie wybijających pąków. W tym samym czasie warto przeprowadzić nawożenie wiosenne, zasilając podłoże grubą warstwą kompostu lub wieloskładnikowego nawozu organicznego, co zaspokoi ogromny głód biomasy na starcie wegetacji. Gospodarka wodna i stabilizacja mechaniczna to kolejne filary prawidłowej opieki nad tym monumentalnym gatunkiem. Podlewanie maklei musi być ściśle dopasowane do aktualnej aury i pory roku. W czasie długotrwałej suszy letniej roślinę należy nawadniać obficie, wykonując ten zabieg wyłącznie wczesnym rankiem lub późnym wieczorem, co zapobiega szokowi termicznemu i poparzeniom liści. Z kolei podczas bezśnieżnej i 'suchej' zimy, gdy panuje brak równowagi hydrologicznej w glebie - w takie dni należy podlać karpę w bezmroźny dzień, najlepiej w godzinach południowych, gdy temperatura powietrza jest najwyższa.

Mimo swojej potężnej wysokości, (bokonia) w optymalnych warunkach wykształca tak sztywne łodygi, że zazwyczaj nie wymaga stosowania podpór bylinowych. Mechaniczne stabilizowanie kęp staje się konieczne jedynie w sytuacji, gdy roślina rośnie na stanowisku mocno eksponowanym na porywiste wiatry lub w głębszym cieniu, gdzie jej pędy nadmiernie wyciągają się ku światłu i stają się rachityczne. Jesienne porządki zamykają roczny cykl uprawy, pozostawiając ogród czystym, a samą roślinę gotową do zimowego snu. Gdy na przełomie września i października

Macleaya cordata - Makleja sercowata, (bokonia sercowata) - Pluimpapaver

(VIII)

olbrzymie liście maklei zżółkną i opadną, należy je dokładnie wygrabić spod kępy, pozostawiając jedynie nagie, strzeliste pędy z torebkami nasiennymi. Usunięte liście nadają się do wrzucenia do kompostownika, ponieważ pod wpływem wilgoci i bakterii glebowych szybko ulegają rozkładowi, przekształcając się w cenną, bezpieczną materię organiczną. Usunięcie ich z trawnika i rabat zapobiega również powstawaniu groźnych ognisk gnilnych i zimowaniu szkodników w pobliżu karpy korzeniowej.

W aspekcie ziołolecznictwa makleja sercowata w Chinach posiada bogatą historię, jednak współcześnie jej rola uległa całkowitej weryfikacji. W tradycyjnej medycynie chińskiej roślina ta bywała stosowana jako naturalne 'ziółko' o silnym działaniu antyseptycznym, przeciwbakteryjnym oraz wzmacniającym organizm. Tamtejsi zielarze przez wieki wykorzystywali zawarte w niej unikalne alkaloidy izochinolinowe do walki z infekcjami skórnymi oraz stanami zapalnymi, opierając się na głębokiej wiedzy o precyzyjnym dawkowaniu tego surowca. Dla nas jednak korzystanie z maklei w celach leczniczych lub spożywczych jest absolutnie niewskazane i niebezpieczne. Układ pokarmowy oraz enzymy trawienne Europejczyków nie są przystosowane do metabolizowania tak silnych, toksycznych związków chemicznych, jakie kryją się w soku tej byliny. Podjęcie prób samoleczenia domowymi naparami czy wyciągami byłoby dla organizmu zbyt trudnym wyzwaniem i zamiast sobie pomóc, poważnie byśmy sobie zaszkodzili. Z tego powodu w naszej strefie klimatycznej należy skupić się na maklei sercowatej wyłącznie jako na spektakularnie prezentującej się roślinie ozdobnej. Jej potężny, rzeźbiarski pokrój i architektoniczna sylwetka w zupełności wystarczą, by zachwycać w ogrodzie. Bezpieczniej i rozsądniej jest podziwiać jej dalekowschodnie piękno z dystansu, pozostawiając kwestie medyczne historii, a samą roślinę traktować jako dekorację soliter, albo najwyższe z pięter bylinowych rabat.