Rośliny uzależniające z botanicznego punktu widzenia są genialnymi chemikami, a ich 'mroczna strona', to w rzeczywistości wyrafinowane mechanizmy przetrwania. Edukacja o roślinach, które mają wpływ na ludzką psychikę i fizjologię, to klasyczny element botaniki medycznej i etnobotaniki. Produkcja alkaloidów (nikotyny, morfiny, kokainy), to dla roślin ogromny wydatek energetyczny. Nie robią tego dla naszej przyjemności, ale w obronie przed zniszczeniem
.jpg "Rośliny uzależniające, Naturalne substancje psychoaktywne, Vademecum Interesting Plants, używki roślinne, Dziedziczenie skłonności do nałogów, Biologiczne hakerstwo natury, Granica między lekiem a trucizną, narkobotanika, botanika medyczna, etnobotanika, Addictive plants, Botanika kulturowa, Demaskowanie używek, Edukacja to najlepsza profilaktyka, profilaktyka uzależnień, marihuana światopogląd,") |
Botanika kulturowa ( foto ) Rośliny uzależniające Papaver somniferum - Mak lekarski, m.ogrodowy - Slaapbol ( foto ) |
- by sparaliżować, otępić lub 'zlikwidować' owady i roślinożerców. Ta grupa roślin po prostu istnieje, w drodze ewolucji wykształciła takie, a nie inne systemy obronne. To człowiek, wyposażony w wolną wolę i wiedzę, podejmuje decyzję o przekroczeniu granicy.
* Chmiel zwyczajny (humulus lupulus), kojarzymy głównie z piwowarstwem, ale jego wpływ na organizm ludzki jest znacznie bardziej złożony. Chmiel sam w sobie nie powoduje silnego uzależnienia fizycznego w taki sposób, jak nikotyna czy twarde narkotyki. Jego rola w kontekście uzależnień jest jednak istotna
 |
Rośliny uzależniające |
z dwóch powodów. Po pierwsze, lupulina - zawiera żywicę (humulon i lupulon) oraz olejki eteryczne, które działają depresyjnie na ośrodkowy układ nerwowy. Po drugie: uzależnienie behawioralne i synergia. Chmiel występuje niemal zawsze w parze z alkoholem (etanol), co tworzy niebezpieczną synergię. Gorzki smak chmielu może stymulować apetyt na kolejne porcje trunku, a jego właściwości relaksujące wzmacniają psychologiczną potrzebę sięgania po używkę w sytuacjach stresowych. To również 'preludium' do sięgnięcia po mocniejsze alkohole. Skala problemu alkoholowego jest znacząca i wielowymiarowa. Szacuje się, że w Polsce żyje 700 tysięcy osób cierpiących na chorobę alkoholową. To znaczy, że w przybliżeniu pięć milionów ludzi, każdego dnia funkcjonuje w domu, gdzie osoba uzależniona. To 12,5% społeczeństwa.
* Czuwaliczka jadalna (catha edulis), roślina o silnym działaniu psychoaktywnym i uzależniającym. Odgrywa ogromną rolę kulturową w krajach Rogu Afryki (Etiopia, Somalia) oraz na Półwyspie Arabskim (Jemen), gdzie jej żucie jest codziennym rytuałem społecznym. Nazywana tam khat lub qat,
 |
Rośliny uzależniające Catha edulis - Czuwaliczka jadalna, (khat) Zdjęcie zostało pobrane i udostępnione ze strony ( foto ) |
kat, czat. Głównym składnikiem aktywnym czuwaliczki jest katynon - naturalny alkaloid, który pod względem chemicznym i efektów działania jest bardzo zbliżony do wytwarzanych chemicznie narkotyków. Co ciekawe, katynon jest nietrwały, znika z liści po około 48 godzinach od ścięcia. Organizm szybko przyzwyczaja się do dawki, co zmusza do żucia coraz większych ilości liści. Skutkami długotrwałego stosowania są poważne konsekwencje zdrowotne: nowotwory jamy ustnej, zawały, psychozy katynonowe.
* Kawa arabska (coffea arabica), najpowszechniejsza forma 'botanicznego hakerstwa' na świecie. W naszym mózgu gromadzi się adenozyna, która informuje nas o potrzebie snu. Kofeina ma strukturę niemal identyczną jak adenozyna - zajmuje jej miejsce w receptorach, blokując sygnał o zmęczeniu. Kofeina spełnia kryteria substancji psychoaktywnej/uzależniającej. Gdy pijemy kilka filiżanek kawy dziennie,
 |
Rośliny uzależniające |
próba nagłego 'rzucenia' kawy kończy się pulsującym bólem głowy, drażliwością i skrajnym zmęczeniem. Uzależnienie od kofeiny jest oficjalnie uznaną jednostką medyczną. Skuteczną techniką 'sterowania' i wyjścia z tej kofeinowej pułapki może dla Ciebie być systematyczne przesuwanie czasu spożywania ostatniej kawy w ciągu dnia o kwadrans wcześniej - wprowadzana zmiana co 10 do14 dni - wtedy organizm łagodnie 'wchodzi w temat'. Zmniejszysz ilość wypijanej kawy, a ostatnią w ciągu dnia będziesz pił o około cztery godziny wcześniej niż jak to było pół roku temu. Jeśli wykażesz siłę woli i systematyczność, tą metodą osiągniesz wyznaczony cel ... I to bez bólu głowy.
Spożycie kofeiny przez zdrową dorosłą osobę powinno mieścić się w określonych granicach. Genetyka wpływa na to, jak szybko organizm metabolizuje kofeinę, też czy mamy choroby przewlekłe (wskazania i przeciwwskazania lekarza). Więc tutaj indywidualna tolerancja pomiędzy 100, a 400 mililitrów dziennie (trzy filiżanki). 'Zdrowo', gdy kawa wypita właśnie do 15.00 - co ma niebagatelne znaczenie w utrzymaniu prawidłowego rytmu snu.
Ciekawostka, kofeina uzależnia nie tylko pijących kawę. Kofeina w nektarze, to ewolucyjna sztuczka, która zamienia owady zapylające w... 'lojalnych stołujących się'. W drodze ewolucji, rośliny takie jak kawa, czy niektóre cytrusy wytwarzają śladowe ilości kofeiny w nektarze. W efekcie roślina oszczędza na produkcji cukru - nektar może być gorszej jakości, ale dzięki kofeinie pszczoła i tak uzna go za wyjątkowo atrakcyjny i będzie wracała.
* Konopie indyjskie (cannabis indica), roślina rozpowszechniona w wielu kulturach jako 'magiczna'. Działa na organizm poprzez unikalny układ endokannabinoidowy. Główny składnik psychoaktywny THC, imituje naturalne kannabinoidy w mózgu, wiążąc się z receptorami CB1.
 |
Rośliny uzależniające Cannabis indica - Konopie indyjskie Zdjęcie zostało pobrane i udostępnione ze strony ( foto ) |
To on odpowiada za 'stan lekkości' i za uzależnianie się. Marihuana uzależnia fizycznie, choć mechanizm ten jest subtelniejszy niż w przypadku alkoholu. Mózg, zalewany zewnętrznym THC, zmniejsza liczbę własnych receptorów kannabinoidowych. Jak to działa? Cząsteczka THC ma strukturę chemiczną niemal identyczną jak anandamid. Dzięki temu mózg nie rozpoznaje jej jako intruza, lecz pozwala jej przyłączyć się do receptorów CB1 w kluczowych obszarach: * w korze mózgowej (zmieniając percepcję) * w układzie nagrody (wywołując euforię) * w podwzgórzu (stymulując głód). Zmiany w organizmie i psychice: zespół amotywacyjny, ryzyko psychoz, trwale obniża ilorazu inteligencji, 'wypadkowa' depresja, albo jej pogłębienie. Relacja między marihuaną, a depresją przypomina mechanizm 'błędnego koła'. Choć 'użytkownik' sięga po konopie indyjskie, by poprawić sobie nastrój, długofalowe skutki bywają odwrotne - pogłębia złe samopoczucie.
W medycynie paliatywnej (choroby terminalne), marihuana nie jest traktowana jako 'używka', lecz jako adiuwant, czyli środek wspomagający działanie leków przeciwbólowych. W Polsce pacjenci mogą korzystać z systemu medycznej marihuany, która jest wydawana na receptę w aptekach. W tym konkretnym przypadku 'biologiczne hakerstwo' konopi jest wykorzystywane w służbie medycyny, by oszukać receptory bólowe, gdy inne metody zawodzą.
* Krzew kokainowy (erythroxylum coca), to roślina o dwóch obliczach: od tysięcy lat stanowi fundament kultury andyjskiej, a jednocześnie jest źródłem jednej z najsilniej uzależniających substancji na świecie. Warto rozróżnić naturalny liść od jego koncentratu. Żucie liści koki przez rdzennych mieszkańców Andów
 |
Rośliny uzależniające Erythroxylum coca - Krasnodrzew pospolity, krzew kokainowy Zdjęcie zostało pobrane i udostępnione ze strony ( foto ) |
nie wywołuje silnego uzależnienia ani euforii – działa jak bardzo mocna kawa, pomagając przetrwać chorobę wysokościową i głód. Problem 'biologicznego hakerstwa' pojawia się przy izolacji kokainy. Używanie kokainy prowadzi do gwałtownego wyniszczenia organizmu * Obkurcza naczynia krwionośne (udar, zawał) * Zmiany neurologiczne i psychiczne ( trwałe uszkodzenie mózgu, psychoza, zaburzenia poznawcze, anhedonia) * Uszkodzenia fizyczne (perforacja przegrody nosowej, uszkodzenie: zęby, płuca, wątroba, nerki). Uprawa koki na skalę przemysłową (dla karteli) prowadzi do masowego wylesiania Amazonii oraz skażenia rzek chemikaliami używanymi do ekstrakcji (kwas siarkowy, nafta).
* Mak lekarski (papaver somniferum), to najbardziej tragiczny przykład w świecie botaniki. Roślina o niezwykłych właściwościach uśmierzających ból stała się źródłem substancji, które od stuleci niszczyły i niszczą wiele społeczności. Opium – surowa baza zawierającą około dwudziestu alkaloidów,
.jpg) |
Rośliny uzależniające |
w tym morfinę i kodeinę. O ile mak sam w sobie jest rośliną leczniczą, o tyle jego koncentraty są uzależniające. W XIX wieku, próbując stworzyć „bezpieczniejszą” i nieuzależniającą alternatywę dla morfiny, chemicy dokonali jej acetylowania. Wynikiem była heroina. Nazwa pochodzi od niemieckiego heroisch (bohaterski), ponieważ miała dawać nadludzką siłę i spokój. W czasie I wojny światowej, żołnierze 'na poprawę samopoczucia i dla umocnienia waleczności' w formie tabletek dostawali ten 'bohaterski środek' do codziennego użycia. Wojny opiumowe, Złoty Trójkąt i Afganistan, kryzys opioidowy - w kontekście nie tylko historycznym, ale niestety i współczesnym.
* Tytoń szlachetny (nicotiana tabacum), choć społecznie bardziej akceptowany niż koka czy mak, pod kątem mechanizmu uzależnienia jest jedną z najskuteczniejszych pułapek biologicznych. Nikotyna pod względem szybkości uzależnienia bije niemal wszystkie inne używki. Jest jednym z najsilniejszych
 |
Rośliny uzależniające Tytoń szlachetny - Nicotiana tabacum - Echte tabak Zdjęcie zostało pobrane i udostępnione ze strony ( foto ) |
naturalnych insektycydów Po zaciągnięciu się dymem nikotyna dociera do mózgu w zaledwie 7 sekund. Tam udaje acetylocholinę i wiąże się z konkretnymi receptorami (nikotynowymi), wywołując natychmiastowy wyrzut dopaminy. Poziom nikotyny we krwi spada bardzo szybko, co zmusza palacza do sięgnięcia po kolejnego papierosa. To tworzy jeden z najsilniejszych nawyków behawioralnych. To oszustwo, że palenie papierosa uspokaja. Nikotyna jest stymulantem (podnosi tętno i ciśnienie). „Uspokojenie”, które czuje palacz, to w rzeczywistości jedynie zaspokojenie głodu nikotynowego. Choroby układu oddechowego, układu krążenia, postarzenie skóry, choroby zębów - mroczna strona nałogu.
Relatywizm akceptacji społecznej - zarysował się podział na rośliny 'akceptowane' i 'stygmatyzowane', który nie zawsze wynika z siły ich działania biologicznego, lecz z uwarunkowań kulturowych:
* 'Używki powszednie' (chmiel, kawa, tytoń). Choć nikotyna uzależnia silniej niż wiele nielegalnych substancji, a kofeina i chmiel trwale wpisały się w nasze społeczne życie, są one traktowane jako elementy 'stylu życia'. Ich powszechność często usypia czujność wobec faktu, że są to realne ingerencje w biochemię mózgu.
* Rośliny wykluczone (koka, konopie, mak). Ze względu na ich niszczycielski potencjał przy wysokim stężeniu (heroina, kokaina, opium) oraz 'bardziej widoczne' tragiczne skutki społeczne, zostały one wyjęte poza nawias prawa. Paradoksalnie jednak, te same rośliny w rękach medycyny stają się niezastąpionymi lekami ratującymi przed bólem.
Podsumowując historię roślin uzależniających, musimy przyznać jedno: natura nie zastawiła na nas pułapki złośliwie. Alkaloidy maku, tytoniu czy koki, to jedynie chemiczne tarcze, którymi rośliny te bronią się przed niebezpieczeństwami. Prawdziwy mrok kryje się w ludzkiej naturze - w skłonności do igrania z ogniem, choć wiadomo, że parzy. To nie roślina jest winna uzależnieniu; winna jest u niektórych osób zbytnia pewność siebie, która każe im naiwnie wierzyć, że mogą kontrolować siły, gdy w rzeczywistości to one będą kontrolować ich. Granica między lekarstwem, niewinnym rytuałem, a niszczycielskim nałogiem jest niezwykle cienka. Wyznacza ją nie tylko biologia rośliny, ale przede wszystkim dawka, intencja oraz świadomość użytkownika.
Ogólnopolski Telefon Zaufania. Uzależnienia 800 199 990 Jest prowadzony przez Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom, dostępny codziennie w godzinach 16:00 - 21:00
Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży 116 111 (bezpłatny, anonimowy, czynny całodobowo)
Kryzysowy Telefon Zaufania dla Dorosłych 116 123 (bezpłatny)
Życie warte jest rozmowy zwjr.pl zapobieganie samobójstwom oraz wsparcie dla osób w kryzysie oraz dla ich bliskich
Centrum Wsparcia dla Osób w Stanie Kryzysu Psychicznego oferuje bezpłatną pomoc pod numerem 800 70 22 22 Dostępna całodobowo, co ma kluczowe znaczenie, gdy kryzys (często powiązany z nałogiem lub nagłym odstawieniem substancji) pojawia się w nocy
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz